Focus: Onder de Caraïbische Zee met Tony Capellán

Tony Capellán werd geboren in Tamboríl, in de Dominicaanse Republiek. Capellán, die zowel als schilder als als graficus werd opgeleid, begon in de jaren negentig te werken in een gemengd format, waarbij hij gevonden voorwerpen opnam die hij met andere materialen, zoals verf en prikkeldraad, transformeert.

Mar Caribe is een installatie waarvan de afmetingen variëren naargelang de plaatsing van de objecten. Die voortdurende verandering in de presentatie van het werk weerspiegelt ongetwijfeld zowel de fysieke verandering van de Caraïbische Zee als de maatschappelijke verplaatsing van de gemarginaliseerde mensen die haar oversteken. Het werk bestaat uit zo’n 500 groene en blauwe rubberen teenslippers die de kunstenaar vond aan de oevers van de rivier Ozama in de Dominicaanse Republiek. Die sandalen zijn de “restanten” van de armen die dit geografische gebied hebben doorkruist. Ze kunnen in een rechthoek of in een cirkel worden gelegd, waardoor een panoramisch beeld van de zee ontstaat. Capellán past de teenslippers aan door de rubberen delen die de tenen vasthouden te vervangen door prikkeldraad. Zo plaatst hij zijn werk in de traditie van de “ready-made” van Duchamp, maar ondermijnt hij die tegelijk vanuit een postkoloniaal perspectief. Prikkeldraad wordt gebruikt om mensen te beletten binnen of buiten te komen; het scheurt het vlees open en laat het bloeden – een wrede herinnering eraan dat deze zee en deze regio, achter de mooie blauwgroene kleuren van de Caraïben, plaatsen van uitbuiting en lijden blijven.

Hij studeerde aan de Universidad Autónoma de Santo Domingo, waar zijn denken werd beïnvloed door een van zijn docenten, de dichter Pedro Mir, wiens esthetiek een postkoloniaal perspectief verenigde met een syncretische spiritualiteit. Capellán zette zijn studie voort in New York, aan de Art Students League of New York. In 1980, kort na de zege van de sandinistische revolutie in Nicaragua, bood Capellán zich aan als vrijwilliger voor de alfabetiseringscampagne, waarbij hij vriendschappen sloot en samenwerkingsverbanden aanging met comandante Tomás Borge en de dichter-priester Ernesto Cardenal. Begin jaren tachtig richtte de kunstenaar zich op de installatie van sculpturen met gevonden en getransformeerde voorwerpen.

Een scheepstouw van een gestrand schip, resten van kinderspeelgoed van kinderen die hun jeugd en onschuld hebben zien vertrekken; benen en armen liggen samen in een spiraal, als de greep van de wervelwind en de wind, als de rubberen sandalen die zijn achtergebleven als stomme getuigen van het afscheid voor altijd, van de cavalerie van verdronken migranten; net zoals het ronde huis en de details van een boompje in plastic kleuren, dat als klimop lijkt op te schieten uit een witte, onbezoedelde muurschildering en zich lijkt te verspreiden als de kreet van een baby zonder dromen. Alles herinnert ons eraan hoe vluchtig en kwetsbaar het leven is, als rookpluimen die opstijgen en door de lucht glijden. Ondertussen blijven de golven komen en gaan, net als de gedachten…

Zijn overstap naar de installatie weerspiegelt zijn verlangen om te werken in een flexibele, aanpasbare taal die de complexe en omstreden kwesties weergeeft – postkolonialisme, armoede, racisme, vernietiging van het milieu – die de Dominicaanse Republiek, de Caraïben en Latijns-Amerika raken. Capellán nam sinds 1979 deel aan groepstentoonstellingen op nationaal, regionaal en internationaal niveau. In 1992 nam de kunstenaar deel aan La Bienal Marginal, een alternatieve tentoonstelling die protesteerde tegen het feestelijke karakter van de viering van vijfhonderd jaar Columbus, georganiseerd door kunstenaar en activist Silvano Lora en getoond in de huizen en straten van de sloppenwijk Santa Bárbara in Santo Domingo. 1995 was een cruciaal jaar, met de solotentoonstellingen Marcha forzada in de Casa de Bastidas in Santo Domingo; Preguntas sin respuestas in het Central European Center for Ceramics in Amsterdam, Nederland; en Exportadores de almas in het Museo de Arte Moderno in Santo Domingo. Capellán vertegenwoordigde de Dominicaanse Republiek op de Biënnale van São Paulo in 1994 en op de eerste Internationale Biënnale van Johannesburg in 1995. Ten tijde van zijn overlijden woonde en werkte hij in Santo Domingo, in de Dominicaanse Republiek.